Önce bir sorun vardı
Maliyet muhasebesi anlatıyordum. Tahtaya gider dağıtım tablosunu çiziyordum, sırayı takip ediyorduk, sonuç çıkıyordu. Sınavda da çıkıyordu. Ama dönem bitince geriye pek bir şey kalmıyordu.
Sorun öğrencilerde değildi. Anlattığım şeyin onların zihninde tutunacak bir yeri yoktu. “Direkt maliyet” bir tanımdı; neye yapıştığı, hangi kararı değiştirdiği, niye öteki tanımla karıştırıldığı tabloda görünmüyordu. Ders bitiyor, kavram havada kalıyordu.
Bir de şu vardı: herkes aynı hızda öğrenmiyor. Sınıfta bir konuyu üçüncü kez anlattığımda bir kısım öğrenci çoktan ilerlemiş oluyor, bir kısmı hâlâ ikinci adımda. Tek bir ders saati bu farkı taşımıyor.
Önce nasıl öğrendiklerine baktım
Materyal hazırlamaya oturmadan önce, kime hazırladığımı anlamaya çalıştım. Bugünün öğrencisi uzun metinle değil, kısa ve tekrarlı temasla öğreniyor; cevabı hemen görmek istiyor; telefonla çalışıyor; sıkıldığı anda bırakıyor. Bunlar şikâyet edilecek şeyler değil, hesaba katılacak şeyler.
Buradan birkaç karar çıktı:
- Her konu bir soruyla açılacak. Önce “bunu niye öğreniyorum?” sorusunun cevabı gelecek, sonra tanım.
- Kavram tek başına bırakılmayacak. Tanımın yanına “ne değildir?” eklenecek; çünkü öğrenci kavramı bilmediği için değil, komşu kavramla karıştırdığı için yanlış yapıyor.
- Soyut olan şey bir hikâyenin içine girecek. İki işletme kuruldu; konular o işletmelerin başına gelenler üzerinden ilerliyor.
- Geri bildirim beklemeyecek. Öğrenci bir soruyu çözer çözmez doğrusunu ve nedenini görecek.
- Her şey telefonda çalışacak.
Her materyal niye var
Ders kitapları. Maliyet Muhasebesi ve Finansal Yönetim, ön lisans programları için yazılmış, ücretsiz ve açık erişimli iki dijital ders kitabı. Yirmişer bölüm. Her konu bir soruyla açılıyor, tanım kartlarıyla kavramlar ayrılıyor, mevzuat kutularında kaynağın kendisi veriliyor, sık yapılan hata ayrı bir kutuda gösteriliyor. Kitap, dersin omurgası; ortak dil orada kuruluyor.
Çalışma uygulamaları. Kitap tek başına yetmiyordu, çünkü kitap öğrenciye “bunu bildin mi?” diye sormuyor. Her iki ders için birer çalışma uygulaması hazırladım: kavram kartları, kavram atlası, açıklamalı testler, her denemede rakamları değişen hesap alıştırmaları ve süreli deneme sınavı. Üyelik gerekmiyor; ders koduyla kayıt olan öğrencinin ilerlemesi hesabına yazılıyor, başka cihazdan devam edebiliyor.
Hesap alıştırmalarının rakamları niye değişiyor? Çünkü sabit rakamlı bir soru bir kez çözülür, sonra ezberlenir. Rakam her seferinde değiştiğinde ezberlenecek bir şey kalmıyor; yöntem kalıyor.
Kavram sınavı. Bir kavramı tek yönden sormak yetmiyor. Tanımı verip kavramı, kavramı verip tanımı, örneği verip kavramı, İngilizce karşılığını verip kavramı soruyor; araya karıştırılan kavramların açıklamasını ve boşluk doldurmayı katıyor. Aynı kavram altı ayrı kapıdan soruluyor.
Ders sunumları ve tekrar notları. Sınıfta anlatırken kitapla aynı dili konuşan, aynı sırayı izleyen sunumlar. Tekrar notu görselleri ise bölüm sonunda tek ekranda hatırlatma işini görüyor.
Dönem oyunu ve hata avı. Bilgi, karar vermek zorunda kalınca yerleşiyor. Dönem oyununda öğrenci bir işletmeyi yönetiyor ve verdiği kararın sonucunu görüyor. Hata avında ise kendisine hatalı bir kayıt veriliyor; hatayı bulması isteniyor. İkisi de “doğruyu yaz” sorusundan farklı bir kas çalıştırıyor.
Yarışma ekranı. Sınıfta hep beraber, projeksiyonda. Bazı sınıflarda rekabet, en iyi motivasyon.
Başarı rozetleri. Düzenli çalışmayı görünür kılmak için. Üst üste çalışılan günler, tamamlanan bölümler, yanlışların düzeltilmesi gibi davranışları ödüllendiriyor; yalnız doğru sayısını değil.
Öğretmen paneli. Hangi öğrencinin hangi konuda takıldığını dönem sonunda sınav kâğıdından değil, dönem içinde görebilmek için. Kimin ne kadar çalıştığı, hangi bölümde zorlandığı, nerede bıraktığı panelden okunuyor. Derse hazırlanırken en çok işime yarayan şey bu oldu.
Nasıl üretildi
Açık söyleyeyim: bu malzemenin tamamı yapay zekâ ile üretildi. Metinler, görseller, soru havuzları, alıştırma üreteçleri, uygulamanın kendisi.
Bu şu demek değil: “yapay zekâya sordum, yazdı.” Süreç şöyle işledi. Kaynaklar gerçek kaynaklardı — Tekdüzen Hesap Planı, ilgili kanunlar ve tebliğler, muhasebe ve finans alanının standart ders kitapları. Mevzuat kutularındaki hükümler metnin kendisinden alındı; her birinin altında kaynağı ve veri tarihi yazıyor. Yapay zekâ bu kaynakları işledi, düzenledi, görselleştirdi, soruya çevirdi; ben de çıkanı kontrol ettim, düzelttim, yeniden yazdırdım. Yüzlerce turda.
Hâlâ da kontrol ediyorum. Derste kullandıkça çıkan düzeltmeleri biriktiriyorum; bunlar toplanınca kitapların yeni sürümü olarak yayımlanacak. İlk sürüm son sürüm değil.
Bunu gizlemek yerine yazmayı tercih ediyorum, çünkü öğrenciye yapay zekâyı doğru kullanmayı anlatan biri olarak kendi işimde nasıl kullandığımı saklamam tuhaf olurdu. Araç iyi; tek başına bırakıldığında güvenilmez. Arada bir insan duracak — benim durduğum yer orası.
Nerede duruyor
Kitaplar açık erişimli; indirilebilir, kaynak gösterilerek dağıtılabilir. Uygulamalar ücretsiz ve üyeliksiz çalışıyor. Hepsi bu sitede.
Niye ücretsiz? Çünkü bu malzemenin işi satılmak değil, kullanılmak. Bir meslek yüksekokulu öğrencisinin maliyet muhasebesini öğrenmesi için önündeki engel para olmamalı.